Η Εκκλησία προετοιμάζεται για την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, που γιορτάζεται στις 14 Σεπτεμβρίου, μία από τις μεγαλύτερες Δεσποτικές εορτές της Ορθοδοξίας και ισάξια στη βαρύτητα με τη Μεγάλη Παρασκευή. Γι’ αυτό η Εκκλησία έχει θεσπίσει αυστηρή νηστεία, ακόμη και από το λάδι, ως ένδειξη ταπείνωσης και πνευματικής συντριβής. Όπως σημειώνουν οι Άγιοι Πατέρες, η νηστεία αυτή δεν γίνεται για τον ίδιο τον Σταυρό, αλλά για τις αμαρτίες μας. Ο πιστός καλείται να σταυρώσει τα πάθη του και να συμμετάσχει στο Πάθος του Κυρίου με πνευματική προετοιμασία και ευλάβεια.
Φέτος, επειδή η εορτή «πέφτει» Κυριακή, η νηστεία δεν είναι τόσο αυστηρή όσο άλλες χρονιές και επιτρέπεται η κατάλυση ελαιόλαδου και κρασιού. Οι τροφές που μπορούν να καταναλωθούν ανήμερα είναι λαχανικά, όσπρια, πατάτες, ζυμαρικά, ξηροί καρποί, ελιές και φρούτα. Το εορτολόγιο της ημέρας περιλαμβάνει όσους φέρουν τα ονόματα Θεοκλής, Θεοκλέας, Θεόκλεια, Σταύρος, Σταυριανός, Σταύρακας, Σταυράκιος, Σταυρής, Σταυράκης, Σταυρούλα, Σταυριανή, Σταυρίνα, Σταυρία. Η παράδοση θέτει τα ιστορικά θεμέλια της εορτής στην έρευνα της Αγίας Ελένης στην Ιερουσαλήμ το 326 μ.Χ., όταν βρέθηκαν τρεις σταυροί και, μετά τη δοκιμή του επισκόπου Μακαρίου, αναστήθηκε μια ευσεβής γυναίκα με το άγγιγμα του αληθινού Σταυρού. Ο Τίμιος Σταυρός ύστερα υψώθηκε στο ναό για να τον προσκυνήσουν οι πιστοί. Ορισμένοι Συναξαριστές προσθέτουν την ύψωση στην Κωνσταντινούπολη το 628 μ.Χ. από τον βασιλιά Ηράκλειο, που είχε επιστρέψει τον Σταυρό από τους Αβάρους.
Από ηθική σκοπιά, η εορτή προσκαλεί σε δράση που υπακούει στο καθήκον και σε αρχές που μπορούν να γίνουν γενικοί κανόνες συμπεριφοράς: νηφαλιότητα, σεβασμός προς τους συνανθρώπους και αυτοπειθαρχία. Η νηστεία λειτουργεί ως πρακτική άσκηση υπέρ του ελέγχου των παθών και της αλληλεγγύης προς τους αδυνάτους· ως τέτοια, πρέπει να γίνεται όχι από ιδιοτέλεια αλλά από αίσθημα καθήκοντος προς το κοινό καλό. Στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο, τα προτεινόμενα βήματα είναι σαφή: μείωση καταναλωτικής σπατάλης, σεβασμός στη φύση ως σκοπό και όχι ως μέσο, υιοθέτηση κανόνων που να είναι οικουμενικά εφαρμόσιμοι και ενίσχυση της συλλογικής ευθύνης. Η πρακτική συνέπεια προς αρχές καθήκοντος και σεβασμού προάγει ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο κοινωνικό περιβάλλον.