Ειδική επιτροπή υπό τον καθηγητή Απόστολο Γεωργιάδη επεξεργάζεται σημαντικές αλλαγές του κληρονομικού δικαίου που αναμένεται να παραδοθούν στο υπουργείο Δικαιοσύνης τον Σεπτέμβριο. Οι προτάσεις καλύπτουν την τύχη των ιδιόγραφων διαθηκών, τη διαχείριση των χρεών της κληρονομιάς και εισάγουν για πρώτη φορά θεσμούς όπως οι κληρονομικές συμβάσεις.
Το πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα είναι η διαχείριση των χρεών: σήμερα όποιος αποδέχεται κληρονομιά ευθύνεται με ολόκληρη την προσωπική του περιουσία για τα χρέη του εκλιπόντος. Στο τραπέζι τέθηκε η πρόταση να παραμένει η κληρονομιά «ξεχωριστή περιουσία», ώστε τα χρέη να εξοφλούνται αποκλειστικά από αυτήν, αλλά αρκετά μέλη της επιτροπής αντιτάχθηκαν φοβούμενα ότι θα μείνουν απλήρωτοι δανειστές και τράπεζες.
Κεντρική αλλαγή αφορά την εξ αδιαθέτου διαδοχή: ο/η σύζυγος από 25% προτείνεται να λάβει 33,3%, με τα 2/3 να παραμένουν στα τέκνα, ενώ όπου δεν υπάρχουν παιδιά το ποσοστό του συζύγου παραμένει 50%. Οι σύντροφοι εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης παραμένουν εκτός κληρονομιάς αν δεν υπάρχει διαθήκη, αλλά θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής στην κατοικία του θανόντος για περιορισμένο χρονικό διάστημα (π.χ. τρία χρόνια).
Για πρώτη φορά εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, δεσμευτικών συμφωνιών εν ζωή για τη διανομή της περιουσίας με προβλέψεις ανάκλησης σε ειδικές περιπτώσεις. Στη νόμιμη μοίρα προτείνεται ο αποκλεισμένος κληρονόμος να μην αποκτά μερίδιο επί ακινήτων ή κινητών αλλά να δικαιούται χρηματική αποζημίωση, αποφεύγοντας τον κατακερματισμό της περιουσίας και ενισχύοντας την ελευθερία διάθεσης του διαθέτη.
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι οι αλλαγές μειώνουν την πολυδιάσπαση περιουσιών και φέρνουν το πλαίσιο πιο κοντά στα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η πρόταση επιχειρεί ισορροπία ανάμεσα στην προστασία πιστωτών και στην ενίσχυση της αυτονομίας του διαθέτη.
Ηθική αξιολόγηση επιβάλλει την προτεραιότητα του καθήκοντος προς τον συνάνθρωπο και την προστασία των εξαρτώμενων. Οι πολίτες οφείλουν να πράττουν με κανόνες που θα μπορούσαν να γίνουν καθολικοί: να συντάσσουν σαφείς διαθήκες, να αναλογίζονται τις συνέπειες των χρεών που μεταβιβάζουν και να προστατεύουν τους πιο ευάλωτους.
Σε συλλογικό επίπεδο, οι νόμοι πρέπει να ενθαρρύνουν την υπεύθυνη διαχείριση περιουσίας και τη διαφύλαξη του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, προωθώντας πρακτικές κληροδοτημάτων που συμβάλλουν στη βιωσιμότητα και το κοινό καλό. Η προσωπική ευθύνη και ο σεβασμός προς τους άλλους θα βελτιώσουν τόσο τη δικαιοσύνη των διακρίσεων όσο και την προστασία των μελλοντικών γενεών.